Plotschetssjabloon

Wat een plot is

Een plot is een keten van gebeurtenissen waarin elke gebeurtenis de volgende veroorzaakt. E. M. Forster maakte het punt met een beroemd voorbeeld: de koning stierf en toen stierf de koningin is een reeks; de koning stierf en toen stierf de koningin van verdriet is een plot. Dit sjabloon vraagt je de schakels van die keten in te vullen, in de volgorde van de klassieke dramatische boog. De zes stadia zijn expositie, aanleiding, stijgende lijn, climax, dalende lijn en afloop. De Duitse schrijver Gustav Freytag legde ze in de negentiende eeuw uit als een piramide, en die vorm heeft het overleefd omdat hij past bij hoe lezers een verhaal voelen opbouwen, breken en bedaren.

Oorzaak en gevolg tussen de vakken

De toets voor een plotschets zijn de woorden tussen de vakken. Als je elk vak met 'en toen' aan het volgende kunt koppelen, heb je een lijst gebeurtenissen en kan het verhaal episodisch aanvoelen. Als je ze met 'daarom' of 'maar' kunt koppelen, heb je een plot: de aanleiding stuurt de held daarom een plan te maken, maar het plan veroorzaakt een complicatie, daarom moet de held van koers veranderen. Lees na het invullen de vakken van boven naar beneden en markeer elke koppeling. Waar je alleen 'en toen' kunt zeggen, is een gat te vullen.

Stijgende lijn, climax en dalende lijn

De stijgende lijn is het langste stadium en het stadium dat het vaakst vlak wordt. Ze heeft minstens drie bewegingen nodig, en die moeten escaleren: een eerste poging, een complicatie die het doel duurder maakt en een wending die verandert wat de held begrijpt. Elk moet een zwaardere keuze afdwingen dan het vorige. De climax is het moment van de laatste keuze van de held en moet iets gebruiken wat het verhaal hem heeft geleerd. De dalende lijn is kort: ze toont de onmiddellijke gevolgen en laat de spanning verslappen. De afloop toont de nieuwe normaal.

De climax moet moeilijk te voorspellen zijn maar achteraf makkelijk te geloven. Als lezers hem vanaf het eerste hoofdstuk hadden kunnen raden, heeft het verhaal hen niet laten werken, en als niets in de eerste helft hem voorbereidt, voelt het einde als geluk.

Inzet en subplots

Zet de inzet vroeg op papier. De inzet is wat de held verliest door te falen, en hoe specifieker, hoe meer de lezer erom geeft: zestig banen en de laatste onafhankelijke krant van de stad zijn concreter dan de waarheid. Een subplot is een tweede keten die de eerste minstens één keer kruist, bij voorkeur bij de wending of de climax, zodat ze betekenis toevoegt in plaats van lengte. Als een subplot de hoofdplot nooit raakt, is het waarschijnlijk een ander verhaal.